Seddülbahir Tabyası ve Ertuğrul Koyu
Bana takviye kuvvetlerini yolla…
- Büyüt (yeni pencerede açılır)
- Ertuğrul Koyunda, Ertuğrul Tabya'sının solundaki Yahya Çavuş Şehitliği ve Anıtı, Seddülbahir.
Avrupa’nın en güneydoğu noktası olan, Gelibolu yarımadasının ucundaki Ertuğrul Tabya’sının tepesinden manzara bir harika. Sol tarafta Çanakkale Boğazı’nın girişinde ve 4 kilometre kadar karşısında Kumkale bulunur ve bunun ötesinde Truva şehrinin kalıntıları yer alır. 1915’te burada Türklere karşı savaşan genç Britanyalı subay ve şair Patrick Shaw-Stewart, Homeros’un İlyada’sındaki eski çağlardan kalma savaş meydanının uzakta olmadığının farkındaydı:
Zor muydu Aşil,
çok mu zor ölmek?
Sen bilirsin, ben bilmem
Ondan ben daha mutluyum.
Sabah geri döneceğim
İmroz’dan denize;
Siperde dur Aşil,
Ateşe sarılmış ve bana tezahürat yap.
-
- Ertuğrul Tabyası'ndan görülen, Ertuğrul Koyu'nun üzerinden, ilerideki Seddülbahir Kalesi'ne bakan manzara. Asya sahilleri, uzakta Çanakkale Boğaz'nın girişinin karşısında gözükmekte. Koyun yanında, 25 Nisan 1915'te Türk savunmasının ateşi sonucu birçok Britanyalı askerin gömülü olduğu Ertuğrul Koyu Şehitliği vardır.
25 Nisan 1915 günü sabahı, Britanyalılar eski bir buharlı olan River Clyde’ı, bilerek Ertuğrul Koyu’nda (Britanyalılar bu koya “V Beach” adını vermişlerdi) tabyanın alt tarafında karaya oturttu. River Clyde’ın içinden Dublin Kraliyet Piyadeleri, Munster Kraliyet Piyadeleri, II. Hampshire Alayı ve birkaç Kraliyet Donaması Tümeni askerleri dışarı aktılar. Daha küçük olan başka römorkörler Dublin Kraliyet Piyadelerinin çoğunu bu koya getirdiler. Britanyalıların çıkarmalardaki kahramanlıkları çok iyi bilinir fakat daha az bilinen buradaki küçük Türk garnizonunun yiğitçe ortaya koyduğu savunmadır. Bu olaya, açıktaki HMS Queen Elizabeth zırhlı savaş gemisinden Britanyalı komutan Sir General Ian Hamilton şahit olmuştur:
Dürbünlerimizle, kıyı boyunca denizin ve River Clyde’ın etrafının tüfek mermileriyle kırbaçlandığını çok açıkça görebiliyorduk. Ayrıca boğazlarına kadar denizin içinde olup, karaya tutunmaya çalışan çok sayıda gözüpek askerimizi gördük.
[Hamilton, Les Carlyon’un Gallipoli adlı kitabından alıntı. Sydney, 2001, sayfa 203]
- Fotoğraf Galerisi (yeni pencerede açılır)
- 25 Nisan 1915 günü, River Clyde ’dan Ertuğrul Koyu’ndaki çıkarmayı gösteren, H W Wilson ve J A Hammerton’ın (editörler) 1916 yılında Londra’da basılan The Great War adlı kitabının 7. sayfasında yer alan illüstrasyon. çıkarmanın bu hayali canlandırımı, Munster Piyadeleri ve Hampshire Alayının askerlerini, buharlının yanlarındaki özel kesilmiş kapılardan dışarı fırlarken gösterir. Orijinal planda askerler, gemiyle sahil arasında mavnalardan oluşturdukları köprünün üzerinden geçerek sahile ulaşacaklardı. Gerçekte, mavnalar sahile ulaşmadı ve düzinelerce asker mavnaların üzerinden geçmeye çalışırken, denize düşerek öldüler.
Türklerin Ertuğrul Koyu’nun yukarısındaki eski Seddülbahir kalesinde çok az sayıda askeri ve dört eski makineli tüfeği vardı. Britanya gemileri bu koya gelip, askerler River Clyde’dan karaya çıkmaya çalışırken bu makineli tüfekler çok muazzam bir iş başardılar. O sabah, muharebenin olduğu yerin üzerinden uçan Kraliyet Hava Kuvvetleri’nden bir gözlemci, koyun sığ sularının ‘kandan kıpkırmızı’ olduğunu rapor etti. Bu çıkarmadaki cesaretinden dolayı Victoria Cross madalyası alan acemi deniz eri George Drewry babasına ‘ben daha önce kanın bu kadar keskin koktuğunu bilmezdim’ diye yazmış.
Ertuğrul Tabya’sının sol tarafında, Ertuğrul Koyu’nu savunan Türk askerleri anısına dikilmiş bir anıt vardır (Yahya Çavuş Şehitliği ve Anıtı). 26. Alayın 3. Taburunun, 10. Bölüğünden olan Yahya çavuş, komutanı Teğmen Abdürrahim ölünce, bölüğün komutasını devraldı. 25 Nisan 1915 gününün büyük bölümünde, Ertuğrul Koyu’nun yanındaki Seddülbahir Kalesi’nde etrafları çevrilen Çavuş ve küçük bir grup Türk askeri, Britanyalıların çıkarmasını geri püskürttüler. Yahya Çavuş Anıtı, onu ve adamlarını süngüleri takılı bir şekilde koya doğru hücum ederken gösterir; işin aslı, onlar makineli tüfekleriyle daha fazla zarar verdiler.
Ertuğrul Koyu’nun savunması Türkler için umutsuz bir vakaydı. 26. Alayın 3. Tabur komutanı Binbaşı Mahmut, Seddülbahir Kalesi’nde müfreze komutanlarına düşmana hücum emri verdiğinde, komutanlardan biri olan Abdurrahman’dan şu cevabı aldı:
Vah! Vah! Yaralılarımı taşımaları için doktorları gönderin. Yüzlerce asker karaya çıkıyor Yüzbaşım, Allah rızası için bana takviye kuvvetlerini yolla. Ne olur, acele et Yüzbaşım.
Türkler her nasılsa, 25 Nisan günü boyunca Britanyalıları yerlerine mıhladılar ancak karanlık bastırdığında River Clyde’da kalan askerler karaya çıkabildi. 26 Nisan 1915 sabahı, Albay Charles Doughty-Wylie, sahilden Seddülbahir Köyü’ne doğru bir hücum başlattı. Sayı üstünlüğü yüzünden Türkler geri çekildi. Doughty-Wylie öldürüldü ve onun Gelibolu mezarlığının dışındaki tek Müttefik mezarı olan mezarı bugün hala Seddülbahir’in biraz yukarısında durmaktadır. Britanya’nın resmi tarihçisi, Ertuğrul Koyu’nu savunan küçük Türk garnizonu hakkında şunları yazdı:
… onlar mübalağa edilemeyecek derecede savunmaya derecede hizmet ettiler… Kuşkusuz, Ertuğrul Koyu’nun 26’sına kadar ele geçirilememesi, Britanyalıların planlarının bozulmasının ana sebebiydi.
[Phil Taylor ve Pam Cuper’dan alıntı. Gallipoli: A Battlefield Guide, Kenhurst, 1989, sayfa 106]