SEDDÜLBAHİR
7 Morto Limanı Mezarlığı, Morto Limanı
Gelibolu’da, Avustralyalıdan daha fazla Fransız askerinin öldüğünü öğrenmek, Avustralyalıları şaşırtır. Morto Limanı’ndaki Fransız Ulusal Mezarlığı ve Anıtı’nda, 3.236 mezar ve kimliği belirlenemeyen 12.000 askerin kemiklerinin saklandığı dört bölüm yer alır. Anıtsal plakalar, Çanakkale Boğazı’nda, Bouvet ve çeşitli savaş gemilerinde, Fransız denizcilerin verdikleri zaiyatları hatırlatır. Fransızların, Müttefik kuvvetleri arasında bulunan, Doğu Seferi Kuvvetleri adı verilen birlikleri Afrika sömürgelerinden ve Avrupa’dan gelen birliklerden oluşuyordu. Bunlar, Türk anıtının (Çanakkale Şehitleri Abidesi) bir kilometre kadar kuzeyinde yer alan, derin bir yarıntı olan Kereviz Dere’deki Müttefik cephesinin sağ kanadının bir kısmından sorumluydular.
- BÜYÜT
- Fransız Mezarlığı, Morto Limanı, Seddülbahir.
Fransızlar, Kereviz Dere’deki Türk mevzilerini alıp, Müttefik cephesinin Alçıtepe’ye doğru ilerlemesini sağlamak için yaptıkları hücum denemelerinde zorlandılar. Çarpışmaların şiddeti ve Fransız zaiyatının çokluğu nedeniyle, Fransızlar buraya ‘Ölüm Çukuru’ adını verdiler. Fransa’dan, Cezayir’den ve Senegal’den gelen Fransız askerleri burada, Haricot (Kuru Fasulye ) Mevzisi ve Le Rognon (Böbrek) adı verdikleri Türk mevzilerini almak için savaştılar. Bu gibi sıradan isimler, bu unutulmuş savaş alanları için akan Fransız ve Türk kanıyla tezat oluşturur. Bir Fransız tabip subayı olan Doktor Subin, bu arazi hakkında şunları yazdı: “Her taraf yaralı dolu! Hücum ettikçe artan ölüler karmakarışık yığınlar içinde yatıyorlar ... cesetler şişmiş ve uniformaları üzerlerine sıkı sıkı yapışmış. Bu korkunç bir şeydi.”
- BÜYÜT
- Gelibolu’da bir Fransız askeri, 1915. [AWM G00472]
Morto Limanı, sefer boyunca cephenin epeyce gerisindeydi, fakat boğazın diğer tarafındaki Kumkale’den yapılan Türk top ateşine açıktı. Doktor Subin’in buradaki bir yarın altında, belki de bugün, Türk anıtının bulunduğu yerden pek uzak olmayan bir yerde pansuman yeri vardı. 8 Mayıs 1915 günü yapılan İkinci Kirte Muharebesi sırasında, Avustralyalılar hücum ettiğinde, Fransızlar da ilerlemeye çalıştılar. Doktor Subin zaiyatları şöyle tarif eder: “Zavallıları sıralar halinde yere yatırdık ... bağırtıları duymak çok üzücüydü ... sargılar kan içinde kalmış, üniformalar paramparça olmuştu ... daha da fazla yaralı geliyordu.” Subin’in, anlamı ‘Ölüm Limanı’ olan Morto Koyu hakkında söylediği sözler yerindedir.