TARİHİ BİLGİ
Hacı İlyas Burnu’ndan, Çanakkale’ye – tarihi ve efsanevi yerler
1915 yılında Çanakkale Boğazı’nda savaşanların etrafı, muhteşem doğal güzelliklerle çevriliydi. Avustralya İstihkamcılarından, Çavuş Cyril Lawrence, Gelibolu’nun ‘aşırı yabaniliğinin ve yalçınlığının insanı büyülediğini’ yazar. Britanya savaş gemileri boğazın Asya sahilinde yer alan Dardanos Tabyası’nı bombardıman ettiklerinde, top mermilerinin patlamasıyla, aynı isimli eski çağ Yunan şehrinden kalan çömlek ve duvar parçaları havaya uçtu.
- BÜYÜT
- Bir ressamın Çimenlik Kalesi’ni tasviri, Çanakkale, 1915. Çanakkale Boğazı’nın Asya sahilinde yer alan kale, Şubat ve Mart 1915’te Britanya ve Fransız savaş gemileri tarafından yoğun bir şekilde bombardıman edilmiştir. [Büyükelçi Morgenthau’nun, 1915 yılında New York’ta basılan Ambassador Morgenthau’s Story adlı kitabından alıntı]
Çanakkale Boğazı’nın etrafı gerçekten de tarihi yerlerle çevrilidir. Çanakkale’nin güneyinde, şair Homer’in İliad ve Odyssey’de meşhur ettiği Troia kentinin kalıntıları vardır. Milattan önce 482 yılında Pers kralı Xerxes, Yunanistan’ı işgale götürdüğü ordusunu taşıması için Çanakkale Boğazı’nın üzerinde, Yunan şehirleri olan, Abydos (Asya yakasındaki) ile Sestos (Avrupa yakasındaki) arasında iki köprü yaptırdı. Milattan önce 332 yılında ise Büyük İskender’in ordusu, kendilerini Hindistan’a kadar götüren fetihlerin izinde, Avrupa yakasından boğazı geçtiler.
Abydos’tan Sestos’a geçiş aynı zamanda efsanevi Leander’in her gece akıntıya karşı yüzerek rahibe olan sevgilisi Hero’ya gittiği yerdi. Bir gece, Hero sevgilisine yol göstermek için kulesinde ışığı yanık bırakmayı unutunca Leander boğuldu. Ertesi gün onun cesedini bulan Hero, kendisini sulara bıraktı ve sevgilisiyle beraber yok oldu. 1810 yılında, İngiliz şairi Lord Byron ve Kraliyet Deniz Piyadeleri’nden Teğmen Richard Ekenhead, Leander’in izlediği rotada yüzdüler.
Osmanlı İmparatoru II. Mehmet, 1452 yılında, boğazın Avrupa yakasında hala ayakta duran bir kale – olan Kilitbahir’i - inşa ettirdi. Bunun amacı, İstanbul’da bulunan son Bizans İmparatoru XI. Konstantin’e boğazlar yoluyla takviye birlikleri gönderilmesi olasılığını önlemekti. Şehir 1453 yılında Türklerin eline geçti ve İstanbul’da Osmanlı imparatorlarının saltanatı başladı. Osmanlılar, 1462 yılında Çanakkale’de Çimenlik Kalesi’ni inşa ettiler.
- BÜYÜT
- Kuzey Plajı’ndaki Serçe Tepe’den manzara, Anzak Bölgesi, 2004. Avustralyalıların, 25 Nisan 1915’in şafak vaktindeki çıkarmaları, plajın ucundan da görülebilen Arıburnu civarına yapıldı. Sol taraftaki doğal toprak parçasına Avustralyalılar tarafından “Sfenks” adı verilmiştir.
Modern Türkiye’nin, Avustralya’nın ve Yeni Zelanda’nın tarihlerinde çok önemi olan, dünyanın her tarafından gelen bir çok askerin hayatına mal olan 1915 yılındaki o kanlı savaşı hatırlatan bir çok şey bugün bu araziye saçılmıştır. O çarpışmayı Türkler Çanakkale Savaşı olarak bilirler ve bu, onların Çanakkale Boğazı’ndaki savunmalarının tamamını, 1914 Kasım ve 1915 Mart ayları arasındaki deniz savaşını ve 25 Nisan 1915’te başlayan Gelibolu seferini kapsar. Bölgede bulunan, Hacı İlyas Burnu’ndaki Seddülbahir’in kalıntılarını, Anzak Bölgesi’ndeki Anzak Koyu’nu – Avustralyalıların Gelibolu’yu anlamaları için çok önemli olan – ve Conkbayırı’ndaki abideleri içine alacak kapsamlı ziyaretler, Yeni Zelandalıların yüksek kesimlerdeki çarpışmalarını ve onları mevzilerinden atan Türk komutanın hikayesine açıklık getirir. Asya yakası da ihmal edilmemelidir. Türkiye, burada 18 Mart 1915’te Müttefik donanmasının yenilmesine yardımda bulunan, küçük mayın tarama gemisinin bir kopyasını ve Türk topçularının, Müttefik savaş gemilerinin ateşine karşı koydukları yerler olan kaleleri muhafaza etmiştir.
Bu web sayfası, Gelibolu ve Asya yakasında bir çok yeri tanımlar. Bu yerlerin her biri, Çanakkale Boğazı için verilen mücadeleyle ilgili bir hikaye anlatır ve bunların bir çoğundan yarımadaya, boğaza, Batı Anadolu’nun yükseltilerine ve yakındaki Ege adalarına bakan mükemmel manzaralar vardır. Bu yerleri, orada olanları biraz da olsa anlayıp ziyaret etmek, Çanakkale Savaşı boyunca Çanakkale Boğazı’nda savaşan ve ölen tüm ülkelerin askerlerine, denizcilerine ve havacılarına gösterilebilecek en büyük hürmettir.